Học viên đầu tiên của tôi là một em nhỏ hơn tôi bốn tuổi, ở huyện lên, đi xe buýt hai tiếng mỗi buổi.
Tôi dạy em ấy tất cả những gì tôi biết. Không giữ lại gì.
Học xong, em mở tiệm cách chỗ tôi hai cây số.
Tôi đã giận, và tôi giận sai
Lúc đó tôi thấy như bị phản bội. Tôi nghĩ những câu rất trẻ con: mình dạy nó, giờ nó cướp khách của mình.
Tôi mất khoảng nửa năm để hiểu ra ba điều.
Thứ nhất: tôi đâu có sở hữu em ấy. Tôi bán một khoá học, em ấy trả tiền, và em ấy có quyền dùng cái nghề đó theo cách em muốn. Nếu tôi muốn em không cạnh tranh, thì lẽ ra tôi phải nói trước — mà nói trước như thế thì có ai học của tôi.
Thứ hai: khách của tôi không phải khách của em ấy. Sau một năm, tôi nhìn lại sổ khách và thấy gần như không mất ai. Người chọn tôi chọn vì cách tôi làm việc, chứ không vì tôi là người duy nhất trong thành phố biết cầm cọ.
Thứ ba, và đau nhất: nếu học viên mình dạy ra mà không dám mở tiệm, thì mình dạy dở. Cái đích của việc dạy nghề là để người ta đứng được một mình. Tôi từng muốn học trò giỏi nhưng vẫn cần mình. Hai điều đó không đi cùng nhau.
Người thầy tốt không phải là người có nhiều học trò ở lại. Là người có nhiều học trò đi được xa.
Điều đó đổi cách tôi dạy
Từ sau chuyện ấy, tôi thêm vào khoá học những thứ mà trước kia tôi không dạy:
- Cách định giá và giữ giá.
- Cách nói chuyện với khách khó.
- Cách tính lãi, tính chi phí.
- Cách xây trang cá nhân để khách tìm thấy mình.
Nghĩa là tôi dạy luôn cả phần khiến các em cạnh tranh được với tôi.
Nghe thì dại. Nhưng chính từ lúc đó, lớp của tôi mới đông lên — vì học viên cũ kể lại rằng ở đây học được cả nghề lẫn cách sống bằng nghề.
Em ấy bây giờ
Tiệm em ấy vẫn ở đó, và làm tốt.
Năm ngoái em nhắn tôi hỏi một chuyện về da, mở đầu bằng câu "Chị ơi em hỏi chút..." như hồi còn đi học.
Tôi trả lời, và tối đó tôi ngồi nghĩ mãi. Nếu ngày xưa tôi để cơn giận thắng, tôi đã mất một người em, mất một đồng nghiệp, và quan trọng hơn — tôi đã không học được cách làm một người thầy.
Nếu bạn đang dạy nghề, hoặc sắp dạy
Tôi chỉ muốn nói với bạn ba câu:
- Dạy hết đi. Cái bạn giữ lại không bảo vệ được bạn, nó chỉ làm học viên của bạn yếu đi.
- Đừng đo mình bằng việc học trò có cần mình không. Đo bằng việc họ có sống được không.
- Chuẩn bị tinh thần cho ngày họ mở cửa hàng. Ngày đó sẽ đến. Và nếu bạn dạy tử tế, đó là ngày đáng mừng chứ không đáng buồn.
Nghề này đủ rộng cho tất cả chúng ta. Cái hẹp là ở trong đầu mình.
Bài liên quan: "Bao lâu thì con làm được nghề hả cô?"
Trần Thị Hương Phượng
Người sáng lập CELLA MAKEUP ACADEMY · Bàn Tay Vàng Makeup Châu Á 2025. Phượng dạy nghề makeup ở Thái Bình và viết lại ở đây những gì nghề đã dạy mình. Đọc thêm về Phượng →
